Të supozojmë se me nismën e 1/5 të anëtarëve të Kuvendit, iniciohet ndryshimi i nenit 1 i Kushtetutës, duke propozuar formulimin “Shqipëria është republikë monarkike” dhe ndryshimi i neneve të tjera në varësi të ndryshimit të formës së republikës. 2/3 e anëtarëve të Kuvendit ushtrojnë të drejtën që iu jep neni 177, pika 3 i Kushtetutës dhe e miratojnë këtë projekt të paraqitur. 1/5 e anëtarëve të Kuvendit nuk ushtrojnë të drejtën që u jep neni 177, pika 5 i Kushtetutës dhe nuk ia nënshtrojnë këtë amendim referendumit. Ç’bëhet në këtë rast? Quis custodiet ipsos custode? E vetmja garanci kushtetuese që ka populli (sovrani) për të shfuqizuar një amendim të tillë, është neni 150 i Kushtetutës. Duke shfrytëzuar të drejtën që i jep ky nen, populli, nëpërmjet 50 mijë shtetasve me të drejtë vote, kërkon, dhe askush nuk ka të drejtë t’ia mohojë, referendum për shfuqizimin e ligjit me anë të cilit janë bërë ndryshimet e mësipërme.
Pra, Kushtetuta, nisur nga parimi se “Sovraniteti i përket Popullit”, i ka dhënë këtij vetëm të drejtën e kontrollit, që do të thotë se, edhe kur amendimet kushtetuese të miratohen nga Kuvendi, qoftë edhe me 100% të votave, populli, nëpërmjet 50.000
votuesve, ka të drejtë të kërkojë që amendamentet e miratuara, për të cilat nuk është pyetur, të kalojnë në referendum.

A është ligji për miratimin e këtyre ndryshimeve kushtetuese i votuar nga Kuvendi, objekt i kërkesës për shfuqizim të tij nëpërmjet referendumit nga 50.000 votues?

Debatet e shumta me kontekst të theksuar politik tentojnë të ngushtojnë maksimalisht këtë të drejtë të ushtrimit të sovranitetit nga populli, deri në atë masë sa abuzojnë me teorinë se amendimet kushtetuese të miratuara nga Kuvendi nuk mund të goditen nga 50.000 votues. Në të vërtetë, fryma e vetë Kushtetutës dhe dispozitat konkrete të saj, deri tani, garantojnë të drejtën e popullit (sovranit) të shfuqizojë çdo ligj të miratuar nga Kuvendi, me përjashtim të atyre të përcaktuara në mënyrë eksplicite në nenin 151, pika 2 të Kushtetutës. Në këtë nen përcaktohet se “Çështjet që lidhen me tërësinë territoriale të Republikës së Shqipërisë, me kufizimin e lirive dhe të drejtave të njeriut, me buxhetin, taksat e detyrimet financiare të shtetit, me vendosjen dhe heqjen e gjendjes së jashtëzakonshme, me deklarimin e luftës dhe të paqes dhe me amnistinë, nuk mund te ushtrohen asnjë referendum”. Këto janë të vetmet ligje, të përcaktuar në mënyrë të numërtuar dhe kufizuese, për të cilat nuk i është dhënë e drejta popullit nga Kushtetuta për t’i shfuqizuar nëpërmjet referendumit. Për çdo ligj tjetër, përfshirë këtu edhe atë për rishikimin e Kushtetutës, apo ligje të tjera të rëndësishme që votohen me 2/3-t e Parlamentit, populli ka të drejtën të ushtrojë pushtetin e vet obrogues nëpërmjet referendumit. Në rast se Kushtetuta do të mbante një qëndrim tjetër, përveç atij të argumentuar më lart, ligjet “Për rishikimin e Kushtetutës”, do të përfshiheshin në nenin 151, pika 2. Vetëm atëherë kërkesa e 50.000 votuesve për të thirrur referendum me qëllim shfuqizimin e ligjit nr. 9904, datë 21.04.2008 mund të mos pranohej.
Në vazhdim të debatit të hapur për këtë temë, nuk gjejmë më vend të ndalemi gjatë në disa arsyetime të çuditshme të hedhura për konsum në opinionin publik, sipas të cilave, ligji për ndryshimet kushtetuese nuk është ligj (!!!), prandaj nuk mund të shfuqizohet nëpërmjet referendumit të mbajtur sipas nenit 150 të Kushtetutës. Do të duhet të ndaleshim gjatë në formën e akteve në të cilat operon Kuvendi dhe do të ishte jashtë diskutimit profesional, por mjafton të evidentojmë faktin se vetë Kuvendi per forca i realizon ndryshimet kushtetuese nëpërmjet ligjeve, të cilat i nënshtrohen një procedure dhe një korumi të veçantë (si disa ligje të tjera të rëndësishme: Ligjet organike, kodet etj). Për më tepër edhe Kushtetuta në vetvete është thjesht një ligj. Neni 4, pika 2 i saj përcakton: “Kushtetuta është ligji më i lartë i Republikës së Shqipërisë”.
Pra, e drejta e popullit për të ushtruar drejtpërdrejt sovranitetin e tij, duke filluar që nga nisma për zhvillimin e referendumit e deri në mbajtjen e tij, është një e drejtë e pakufizuar dhe që parashikohet në nenin 150, pika 1 e Kushtetutës. Nëse do të tentohej nëpërmjet arsyetimeve konfuze dhe tërësisht të gabuara të kufizohej ky rast s’do të bënim gjë tjetër, veçse do të linim pa përmbajtje nenin 2, pika 1 të Kushtetutës, që parashikon se sovraniteti është i popullit.

Objekti i referendumit do të jetë shfuqizimi i një pjese të ligjit nr. 9904, datë. 21.04.2008 “Për disa ndryshime në ligjin nr. 8417, datë 21.10.1998 “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, e ndryshuar dhe pikërisht nenet 5, 7  dhe 8 të këtij ligji dhe konkretisht populli të flasë e të shprehet nëse Presidenti duhet të zgjidhet nga vetë ai apo nga Kuvendi, edhe nëse Kryeministri duhet të shpërndajë Kuvendin sa herë votëbesohet.

Neni 7 i Kushtetutës përcakton se: “Sistemi i qeverisjes në Republikën e Shqipërisë bazohet në ndarjen dhe balancimin nëpërmjet pushteteve ligjvënës, ekzekutiv dhe gjyqësor”. Ndarja dhe balancimi i pushteteve janë forcat ndërvepruese midis institucioneve, të cilat ruajnë qëndrueshmërinë, stabilitetin dhe formën e sistemit. Në një shtet ligjor, parimi i ndarjes dhe i kontrollit (check and balance) përvijohet nga mënyra e konstituimit të institucioneve kushtetuese, në raport me vëllimin e kompetencave që u jepet. Të tre dispozitat, të cilat mendojmë se duhet të shfuqizohen, ndryshojnë pikërisht mënyrën e zgjedhjes dhe konstituimit të Presidentit, pa ndryshuar vëllimin e të drejtave të tij, si dhe ndryshojnë raportet e balancës midis Kryeministrit, Kuvendit dhe Presidentit.
Giovani Sartori, ideologu i demokracisë moderne, analizon qartë në punimet e tij mbi demokracinë se: “Diktaturat lindin nga ushtrimi demokratik i pushtetit prej shumicës, në rastet kur mungojnë elementet kontrolluese e garantuese, mbi kufirin e ushtrimit të tij; (kur mungojnë institucionet që garantojnë të drejtën e pakicës për t’u kthyer në shumicë në mënyrë demokratike)”.
Përfundimisht ia vlen të theksohet se thirrja dhe kërkesa për zhvillimin e referendumit ka ardhur jo vetëm për shkaqe juridike e konstitucionale, por edhe për shkaqe politike e shoqërore (madje ato janë më të shumta dhe më të mprehta, madje edhe më të fshehta e kamufluara, pasi pas tyre qëndrojnë interesat politike të disa liderëve politikë).
Kushtetuta nuk mund t’i përshtatet politikës, në fakt duhet të ndodhë e kundërta. Ndryshe do të humbiste serioziteti i shtetit dhe do të viheshin në dyshim aftësitë shtetformuese i një populli. Papërgjegjshmëria e disa grupimeve politike që “atentauan Kushtetutën”, nuk mund t’ia mbyllin gojën popullit.
Një qëndrim ndryshe do të ishte fatal për ta.

Një dekadë më parë Shqipëria ishte një nga vendet më të prapambetura në fushën e mediave, kryesisht atyre elektronike. Por shpejt u ndërmorën mjaft iniciativa të guximshme e novatore, ku “Top Media” spikati në mënyrë të veçantë, duke sjellë standardet më të larta, ashtu siç tregon edhe vetë emri i saj, duke e bërë Shqipërinë sot një nga vendet më të zhvilluara në këtë sektor, të paktën në rajonin e Ballkanit.

Natyrisht, këtu ka meritën e padiskutueshme Dritan Hoxha apo Tani i Topit, siç e thërrisnin të gjithë. Unë vetë vonë e kam fiksuar emrin e tij të vërtetë, pasi atij i shkonte aq shumë emri i medias që ai e konceptoi dhe e rriti në nivelet më të larta bashkëkohore. Ndaj humbja e tij aksidentale është një humbje për “Top Median”, pasi tashmë asaj i mungon themeluesi dhe frymëzuesi i saj.

Humbja e Tanit është gjithashtu një humbje për mediat në Shqipëri, sepse ai vendoste TOP-standardet, që konkurrentët duhet t‘i ndiqnin e t‘u referoheshin shpesh.

Por mbi të gjitha, kjo është një humbje për shoqërinë, e cila ka nevojë për njerëz me kurajo e me ide, që shërbejnë si katalizatorë për të renë, jo vetëm në media, por në të gjitha fushat e zhvillimit, për të kapërcyer prapambetjen historike të një populli që, heqja e kufijve të izolimit shekullor me Evropën dhe nevoja për një identitet të fortë kombëtar në procesin e integrimit, e kërkon më shumë kontributin e tyre.

Ndaj bashkohem me dhimbjen e thellë të familjes, të miqve e shokëve të Tanit të Top-it, të të gjithë bashkëpunëtorëve të tij. Por shpresoj se tradita, vizioni dhe standardet që vendosi Tani në media do të vazhdojnë të jenë në shërbim të gjithë shoqërisë shqiptare dhe modernizimit të pandërprerë të saj.

 Në një kohë që, edhe shqiptari më i fundit është thellësisht i tronditur nga dhunimi më antidemokratik dhe më i pashembullt bërë të drejtës së tij kushtetuese për të vendosur, z.Lohan, si ambasador që mëton të përfaqësojë Evropën në Tiranë, thotë publikisht se e mendon normale gjithçka që ka ndodhur me shkatërrimin e Kushtetutës, eliminimin e thelbit demokratik të saj dhe legjitimimin e diktaturës kryeministrore e partiake. Le ta thotë publikisht z.Lohan, se cili institucion evropian vlerësoi deformimet e fundit kushtetuese në Shqipëri dhe efektet e drejtpërdrejta të tyre mbi demokracinë dhe funksionimin e shtetit të së drejtës. Në ç‘cilësi, z.Lohan vlerëson se Kushtetuta demokratike e vitit 1998, që u mbështet në mënyrë plebishitare nga shqiptarët e që u hartua pas një procesi të gjatë, plotësisht demokratik, politikisht gjithëpërfshirës dhe u mbështet në çdo hap të hartimit të saj nga KE dhe Komisioni i Venecias ishte plotësisht normal, sipas tij, që të shpërbëhej brenda një ore.

Në ç‘mënyrë është normale për z.Lohan që asnjë nga organizmat që mbështetën dhe asistuan hartimin e Kushtetutës së 1998 nuk u përfillën aspak në këtë proces, që asnjë nga konstitucionalistët më të njohur të vendit, por edhe të huaj, nuk u konsultuan, dhe që asnjë komision parlamentar i posaçëm nuk u ngrit për këtë qëllim. Z.Lohan duhet të mos harrojë dhe të kujtojë mirë se ne paralajmëruam me kohë dhe në mënyrë të dokumentuar degradimin e zgjedhjeve parlamentare të 3 korrikut 2005, për arsye të Dushkut që po përgatisnin dhe që realizuan këto të ashtuquajtura konsensuse e të ashtuquajtura të gjera, PS-PD, të ngjashme me këtë të fundit që shkatërroi Kushtetutën.

Ishin po kolegët ambasadorë të z.Lohan, që e kishin trajtuar në mënyrë të papërgjegjshme të gjithë çështjen e Megadushkut, që pas faktit të kryer dhe pasojave katastrofike që ai prodhoi, të nxitonin të largonin përgjegjësitë nga vetja dhe të thoshin se ishte një gabim i jashtëzakonshëm që komprometonte e shtynte së tepërmi procesin e integrimit evropian të Shqipërisë. Pra, pasojat ranë përsëri kobshëm mbi popullin shqiptar, z.ambasador.

Si është e mundur që z.Lohan nuk kujtohet se vetë shqiptarët, të traumatizuar nga regjimi thellësisht represiv dhe antidemokratik i Berishës, i viteve 1992-‘96 votuan më 1998 një Kushtetutë demokratike, e cila ndalonte çdo mundësi kushtetuese për rikrijimin e modeleve të tilla shkatërrimtarë e të rrezikshëm si ai i Berishës në ‘92-‘96.

Sigurisht që z.ambasador nuk mund të harrojë se ishte pikërisht kjo Kushtetutë, që jo vetëm nuk pengoi, por mundësoi nënshkrimin e MSA dhe marrjen e ftesës për në NATO. Kur thotë se “mendoj që çdo gjë është normale”, z.Lohan harron se tragjedia e zgjedhjeve të 26 majit 1996 dhe ajo që pllakosi vendin u parapri më 27 maj nga deklaratat e disa ambasadorëve të huaj në Shqipëri, që nuk e quajtën tragjike një ngjarje të tillë. Por ngjarjet që rrodhën provuan papërgjegjshmërinë e një qëndrimi të tillë, sepse më tej ndodhi ajo tragjedi për të cilën Shqipërisë dhe shqiptarëve iu desh mundim dhe sakrificë 10-vjeçare për të ringritur vendin, besimin e tronditur dhe ekonominë e rrënuar.

Z.Ambasador, ndërgjegjja evropiane e çdo shqiptari është sot më e shqetësuar se kurrë, sepse shqiptarët kanë vendosur një herë e mirë në Kushtetutën e tyre të vitit 1998, që në nenin e dytë të saj, se është populli që ka të drejtën e patjetërsueshme me vullnetin e tij të vendosë për Kushtetutën e tij. Sigurisht që për të gjithë ne sot është e pashpjegueshme, të kuptojnë, se pse një ambasador që përfaqëson Evropën në Tiranë flet e abuzon në emër të të gjitha vendeve evropiane, duke pranuar puçin kushtetues që u konsumua natën e 21 prillit e duke e quajtur normal atë. Z.Lohan njeh mirë së cilët janë mekanizmat normalë për ndryshimin e Kushtetutës së një vendi, se vjen edhe vetë prej një vendi demokratik dhe askush nuk kupton dot së ç‘gjë normale dhe demokratike ka parë z.Lohan në të gjithë procesin puçist nëpër të cilin kaluan këto ndryshime.

Votat e shumicave fiktive të parlamenteve të përçudnuar, të kapur dhe nën presion kanë prodhuar diktatura edhe në Evropë. Kushdo mund të kujtojë pa vështirësi, edhe z.Lohan besoj, se si u prodhua diktatura e Adolf Hitlerit nga një shumicë votash parlamentare, vota që instaluan një nga diktaturat më të përgjakshme në Evropë. Z.Lohan duhet ta dijë së askush në Shqipëri nuk provon më asnjë lloj impresioni të veçantë nga deklarimet e sipërfaqshme personale dhe pse jo makiavelike të disa përfaqësuesve të komunitetit ndërkombëtar, sepse shqiptarët janë sot më të ndërgjegjshëm se kurrë që fatet e vendit të tyre i kanë në dorë vetë shqiptarët dhe jo mandatet turistike disavjeçare të disa diplomatë të huaj.

Aspirata evropiane e disa milion shqiptarëve është madhore dhe në raport me të, është pa vend që z.Lohan të përdoret nga një Kryeministër dhe nga një kryetar partie, të cilët kanë prioritet jo Shqipërinë dhë shqiptarët, por fatin personal të tyre politik. Z.Lohan thotë se ai mendon se gjithçka ka ndodhur me shkatërrimin e Kushtetutës natën e 21 prillit është normalë e ne këtë rast përveç përgjegjësisë shumë të rëndë që ka marrë mbi vete ai, për arsye që ai vetë i di, ka shkuar edhe përtej mandatit diplomatik që përfaqëson. Por besoj se argumentet e mësipërme janë tepër të bollshëm për të provuar krejtësisht të kundërtën, si dhe për të provuar tronditjen shumë të madhe që ka marrë demokracia kushtetuese dhe thelbi europianist i orientimit të Shqipërisë.

Nëse edhe argumente të tillë kaq të qarta nuk mjaftojnë të bindin z.Lohan se jemi përpara një 26 maji të ri, jam i gatshëm që edhe duke u ballafaquar në një debat të drejtpërdrejt me të, t‘ia shpjegoj pa u lodhur edhe një herë nga e para, sepse për mua Shqipëria dhe fati i saj janë të shenjta e të pazëvendësueshme.

Hetimet po provojnë se në themel të tragjedisë së Gërdecit qëndron marrja nga qeveria Berisha e vendimeve të befta dhe aspak transparente, duke kapërcyer të gjitha hallkat e ekspertizave të institucionalizuara të shtetit. Nëse ekspertët do të ishin pyetur dhe tragjedia nuk do të kish ndodhur, nuk do ishin humbur 26 jetë e qindra shtëpi. Natyrisht, të korruptuarit e qeverisë nuk do të kishin mundur të vilnin milionat nga trafiqet e Gërdecit. Dhe pikërisht për të mos humbur këto miliona, nuk trokitën në dyert e ekspertëve kur hartuan dhe aprovuan me urgjencë ato vendime (VKM) që hodhën themelet ligjore të punishtes vrasëse. Ato miliona janë të zhyera me gjakun e foshnjave, vajzave, djemve, nënave, baballarëve. Dhe jo vetëm të atyre që lanë jetën nën gërmadhat e këtij korrupsioni mafioz. Por edhe të atyre që mbetën gjallë vetëm për të qarë deri në amshim, pa ngushëllim dhe me gjakun e shpirtit të tyre, humbjen e të afërmve të dashur, humbjen e shpirtrave të tyre.

***

E njëjta teknikë sa e rrufeshme dhe e pabesë që u përdor për të ngritur mekanizmin vrasës që hodhi në erë Gërdecin, u përdor për të hedhur në erë Kushtetutën e Republikës. Dhe përsëri prapa këtij “Gërdeci kushtetues” qëndron e njëjta mendje diabolike që nuk rresht së projektuari skllavëri dhe katastrofa. Mendja diabolike e Kryeministrit Sali Berisha. Veçoria është se këtë herë, me projektet e këtij autokrati të palodhur, u bashkuan dhe dhanë votën të gjithë deputetët e partisë më të madhe të opozitës. Ky bashkim (apo bashkëpunim) bëri të mundur këtë tragjedi të dytë? Dhe pa ekzagjerim është një tragjedi. Sepse ndërsa në Gërdec u hodhën në erë jetët e mijëra njerëzve, me Gërdecin e Kushtetutës u hodh në erë liria e sistemit dhe gjaku i tij, ndonëse i padukshëm, po shkon rrëke. Pikërisht në momentin e dobësisë së madhe, kur po i rrëshqet toka nën këmbë, pikërisht kur me shumë gjasa mund të ngriheshin vota në Kuvend për të kërkuar largimin e tij, Kryeministrit Berisha i zgjatet dora dhe i jepen atributet “kushtetuese”, që të fusë nën tiraninë e tij edhe më keq Parlamentin dhe deputetët, ju dha mundësia të shantazhojë edhe më fort deputetët. Lidershipi i PS dhe lideri i saj, Edi Rama, nuk do të mund të ofrojnë dot asnjë argument parimor për të shpjeguar se përse ata pranuan që Kushtetuta e Republikës të ndryshohej në mënyrë të rrufeshme sipas një kapriçioje autoritariste të Kryeministrit Sali Berisha. Krahasimet me Kushtetutat e vendeve demokratike janë dokrra që nuk bindin njeri. Sepse atje nuk ka në pushtet autoritaristë të devotshëm si Berisha, atje nuk ka në pushtet parti të skllavëruara nga lideri si PD, nuk ka deputetë po ashtu të skllavëruar nga lideri. Në Perëndim liria dhe demokracia kanë hedhur rrënjë mjaft rezistente në institucione dhe në popull, që te ne mjerisht mund të krahasohen vetëm me ato të një Kanuni apo zakoneve shumë të lashta. Ndaj pyetja: përse në momentet e dobësisë së tij më të madhe merren vendime që i japin forcë Berishës si Kryeministër? - vështirë të gjejë dot përgjigje parimore nga lidershipi i PS dhe lideri i saj, Edi Rama.

***

Por pa u futur në përmbajtje pyesim se përse disa amendamente që nuk kishin lidhje me reformën zgjedhore (e cila vërtet duhet përfunduar sa më shpejt) kaluan në mënyrë më të rrufeshme pa iu nënshtruar një diskutimi të gjerë publik dhe me konstitucionalistë? Përgjigjja e parë që na vjen ndër mend është se ato nuk do të aprovoheshin nga shumica e publikut dhe e ekspertëve, ngaqë shihej qartë se kërcënonin interesat e publikut. Prandaj, si në rastin e Gërdecit edhe në këtë rast, ekspertët dhe publiku u shmangën me kast. Askush nuk e justifikon dot këtë nxitim. As edhe diplomatë të sprovuar si Helmuth Lohan, që janë shumë të kujdesshëm në prononcimet rreth politikës vendase. Ja si shprehet ambasadori i BE në Tiranë, për amendamentet rrufe: “Kushtetuta është një dokument shumë i rëndësishëm dhe ndryshimet në Kushtetutë nuk duhen bërë pa u menduar mirë, duhen bërë si duhet dhe duhet një analizë e thellë dhe një debat i gjerë, të ketë kohën e duhur për të marrë vendimet e nevojshme”. Por mos ishte një këshillë e panjohur kjo për Berishën dhe Ramën? Aspak! Në ato 10 ditë që përmbysën…Kushtetutën, pati gjithsesi shumë zëra që këshilluan maturi dhe kundërshtuan nxitimin e mungesën e transparencës. Kundërshtoi Presidenti i Republikës Topi, kundërshtuan hartues të Kushtetutës si Godo, kundërshtuan partitë politike nga e majta dhe e djathta, opinionistë në media. Por as Berisha (që dihet pse) as Rama (që ende nuk dihet se pse) nuk dëgjonin nga ai vesh. Dhe i vetmi argument që mund të jepet sot në favor të ndryshimeve është se ato u miratuan nga një shumicë e gjerë në Kuvend. “Shumica e legjislatorëve shqiptarë menduan se kishin kohën e mjaftueshme për këtë proces” - thotë Lohan, pasi kish cilësuar se “koha për ndryshimet… ishte e pamjaftueshme”. Aksioni autoritarist i Berishës gjen justifikim dhe përligjje te votat e deputetëve socialistë, që në këtë rast krijuan një shumicë të bashkuar dhe arrogante me PD. Pas kësaj askush “nuk ka të drejtë të ankohet”, sepse edhe pse nuk pati kohë për diskutim dhe thellim, del se “pati kohë”! Pati kohë sepse deputetët tanë mendojnë kështu. Ose më saktë, sepse deputetët tanë nuk mendojnë fare, se për ta mendojnë liderët. Ata vetëm votojnë. Por, gjithsesi dhe formalisht, asnjë shqiptar nuk mund të ankohet sepse procesi i amendimit të Kushtetutës, sado i pabesë, u bë legjitim në sajë të votave të 115 deputetëve. Sipas kësaj logjike pa logjikë, edhe gjermanët nuk kishin të drejtë të ankoheshin dhe të mbronin Kushtetutën e tyre, kur nazistët me shumicë dërrmuese votash (vetëm socialdemokratët kundërshtuan), miratuan “Aktin e riaftësimit ligjor” që i jepte pushtet gati absolut Kancelarit (Kryeministrit) Hitler. Nuk kishin të drejtë të ankoheshin, sepse procesi që i dha fund demokracisë liberale dhe Kushtetutës, kish qenë plotësisht kushtetues! Këto janë ironitë e historisë. Por ndërsa Adolfi arriti qëllimet, duke i frikësuar njerëzit, partitë, deputetët me terror, nuk kuptohet se përse PS dhe lidershipi i saj i hapin rrugë Berishës? Nga se frikësohen, ose me se i frikëson apo i shantazhon Berisha? Ka opinione që thonë se nuk është punë frike, por se Rama i pranoi amendamentet e Berishës që ky i fundit, të pranonte amendamentet për reformën zgjedhore. Po a i ka bërë mirë llogaritë? A pyeti të paktën partinë për këtë dhe në mos partinë, forumet e saj? Sepse mos vallë duke dashur t‘i marrë Berishës pushtetin i ka dhënë (duke bërë “politikë të re”) si pa dashur shtetin? Ka të tjerë opinione që këmbëngulin se Rama i ka pranuar amendamentet e Berishës ngaqë “beson që mund të vijë shumë shpejt në pushtet, e rrjedhimisht, këtë komandë e kontroll mbi maxhorancën do ta ketë ai vetë”. Zoti na ruajt, sepse atëherë ndërrimi i pushtetit do të sillte vetëm ndërrimin e autoritarizmit blu me atë rozë. Ka edhe opinione të tjera, por asnjë për be, nuk e mbështet dot parimisht bashkimin e votave socialiste me Berishën. Dhe vetëm për faktin që këto amendamente u aprovuan pa marrë mendimin e thelluar të ekspertëve dhe opinioneve të organizuara të shoqërisë civile, për faktin që injoruan me arrogancë sugjerimet për maturi deri edhe të institucioneve e partive të tjera, duhet të testohen në një referendum popullor, sikundër propozoi së fundi edhe LSI. Vetëm vota e popullit mund të shmangë rreziqet dhe tragjeditë që mund t‘i lindin popullit nga ky “Gërdec” i Kushtetutës që shmangu popullin.

Marrëveshja PD-PS për reformën zgjedhore dhe ndërhyrjet kushtetuese, ka qenë në fokusin e kritikave të aktorëve të tjerë politikë, kryesisht të partive të vogla, pasi kjo marrëveshje është parë si një marrëveshje kundër të tretëve. Pavarësisht faktit se ka një teprim me theksimin e këtij rreziku, e vërteta është se kjo marrëveshje mund të shihet edhe si një marrëveshje kundër të tretëve Po kush janë të tretët e rrezikuar nga kjo marrëveshje? Së pari, LSI-ja. Është fare e qartë se PS-ja dhe Rama me këtë marrëveshje kërkon të kufizojë mundësitë për zgjerim të LSI-së brenda spektrit të majtë. Prej kohësh, LSI-ja është shndërruar në një formacion politik brenda së majtës, që bën një presion të konsiderueshëm tek PS-ja, presion ky jo vetëm elektoral, por edhe programor. Edi Rama e ka futur PS-në në një proces reformimi, proces që synon shndërrimin e PS-së nga një parti tradicionale ideologjike në një parti elektorale, gjë që natyrisht është e domosdoshme, por bart edhe rreziqe. Rreziku kryesor ka të bëjë me faktin se në këtë proces reformimi, Partia Socialiste në përpjekje për t’iu përshtatur ndryshimeve socio-ekonomike që kanë ndodhur në Shqipëri në këto 15 vjet, do të kërkojë që ta shtrijë bazën e saj elektorale në shtresa dhe grupe shoqërore të tjera, duke humbur një pjesë të bazës elektorale tradicionale. Kjo kategori mund të jetë e pakënaqur ndaj ndryshimeve të mëtejshme të PS-së dhe mund të joshen nga LSI, e cila fare mirë si parti e majtë mund të shërbejë si një lloj strehe për të pakënaqurit. Është kjo arsyeja pse prodhohet një sistem zgjedhor pervers, i cili reflekton më tepër intuitën matematike të Kastriot Islamit, se sa intuitën e profesionistëve të çështjeve elektorale apo problematikën elektorale në Shqipëri. Por nëpërmjet sistemit të ri elektoral Rama godet edhe disa të tretë të tjerë. Të tretët e tjerë janë Nano (në rast se ai ka ende dëshirë dhe forca për t’u marrë me politikë), dhe kundërshtarët potencialë brenda partisë. Sistemi i ri zhduk thuajse çdo “rrezik” oponence brenda partisë, pasi kryetari i partisë shndërrohet në një lloj figure të gjithëfuqishme nga varen fatet politike të gjithë figurave të partisë. Me një kontroll të mirë të strukturave të partisë, ai mund të zhdukë çdo kundërshtar nga listat e kandidimit për deputet.
Ndërkohë që Berisha me marrëveshjen e fundit kërkon të dëmtojë kryesisht Presidentin Topi. Nuk është fjala vetëm për propozimin gjenial të Trashanit, për ta shndërruar institucionin e Presidencës në një institucion pa kurrfarë peshe. Është fjala për faktin se ai i ndërmerr reformat kushtetuese pa u konsultuar fare me institucionin e Presidencës, që është bashkë me Gjykatën Kushtetuese një nga institucionet kryesore që garantojnë Kushtetutën e vendit. E parë në kompleks, strategjia e fundit e Berishës kërkon ta shmangë Topin si një pol centërzues të opozitës së brendshme ndaj Berishës, ose si një alternativë ndaj Berishës. Por reforma e re është jo vetëm kundër zotit Topi dhe institucionit që ai përfaqëson, por edhe kundër çdo prirje kundërshtuese brenda partisë. Rasti i tërheqjes së deputetëve nënshkrues të kërkesës për votimin popullor të presidentit, tregon se te deputetët që tani ka filluar të japë efektin skema e re elektorale që do të zbatohet. Kundër vullnetit të kryetarit të partisë askush nuk mund të kandidojë, kështu që asnjë rezistencë kundër vendimeve të tij. Nga ana tjetër, ai është edhe një masë preventive ndaj partizave aleate, të cilat me sistemin e ri shërbejnë si një depozitë rezervë votash për dy partitë e mëdha.
Është e qartë pra, se marrëveshja për reformat, në vend që të ishte një marrëveshje rregulluese, është një marrëveshje kundër të tretëve. Të tretët janë të zemëruar. Por vetëm kaq. Edhe pse PD-PS prishin punë si kur janë në konflikt, si kur bëjnë marrëveshje, të tretët duhet të binden, të nënshtrohen. Siç i nënshtrohen fatit. Dhe fati është shpeshherë i padrejtë

Ndjeshmëria e një deputeti të vetëm të Parlamentit shqiptar (nuk ka rëndësi i cilës ngjyrë politike është) bëri atë që disa seanca të mëparshme të Kuvendit të Shqipërisë, apo edhe me dhjetëra deklarata politikanësh tanë nuk e kishin bërë dot: Zgjoi vetëdijen tonë kombëtare për tragjedinë çame. Forma e zgjedhur ishte sa njerëzore, aq edhe fisnike: Një lutje e përbashkët, një përkujtim, një përshpirtje për të sakrifikuarit e racizmit fqinj. E megjithatë, edhe pse kjo formë ishte sa e butë aq dhe fetare, ajo polli refuzim nga ana e drejtuesit të Kishës Ortodokse Shqiptare, Kryepeshkopit Janullatos. E përse u krye pak ditë më parë kjo lutje e përbashkët? Për një martirizim kolektiv të 4.250 fëmijëve, grave, pleqve dhe burrave 62 vite më parë, krimi i vetëm i të cilëve ishte të qenit shqiptarë. Nuk duhet të harrojmë se më datën 11 shtator 2001, në sulmet terroriste kundër dy kullave binjake në Nju-Jork dhe kundër Pentagonit në Uashington vdiqën 3 mijë e shtatëqind veta. Nga i gjithë kombi amerikan, kjo ditë konsiderohet si një tragjedi kombëtare, më e madhja pas masakrës së Pearl Harbur në ishujt Havai në vitin 1942, kur forcat e marinës amerikane u sulmuan në mënyrë të pabesë nga forcat ajrore japoneze, pa u shpallur luftë. Të dyja masakrat, ajo e 63 viteve më parë dhe ajo e shtatë viteve më parë, në numër jetësh të humbura janë secila më pak sesa tragjedia jonë e 27 qershorit 1945 në trojet çame në Greqi (vrasja e mijëra çamëve nga bandat e Napoleon Zerves).

Amerikanët i sjellin në mendje me plot të drejtë humbjet e tyre kombëtare dhe i kanë madje ditë zie kombëtare e përkujtimi masiv. Po ashtu prodhojnë filma kolosalë, dhjetëra dokumentarë e qindra libra historie apo përmbledhje dëshmish të të mbijetuarve. Po ne? Për rreth 62 vjet “po prodhojmë” gati një shurdhëri të plotë nga shteti shqiptar. Më e pakta që ne mund të bëjmë, është ta shpallim ditën e masakrës, 27 qershorin, ditë zie kombëtare. Këtë mund dhe duhet ta bëjë Parlamenti ynë. Po më e shumta? Është për t‘u përshëndetur veprimi i lutjes së përbashkët(përshpirtjes) në hotel “Tirana Internacional” disa ditë më parë, një nismë e frymëzuar nga një deputet i vetëm dhe e mbështetur pastaj nga shoqata “Çamëria”. Dy vite më parë, Parlamenti ynë kishte mundësinë të miratonte një rezolutë për kauzën çame, me rastin e 60-vjetorit të masakrës, sidomos në mbrojtje të të drejtave të popullsisë çame mbi pasuritë dhe shtëpitë e tyre në Greqi. Por nuk e bëri. Organi legjislativ më i lartë i vendit tonë u zbyth pikërisht nga ndikimi i fortë i lobit ekonomik grek në Shqipëri. Tani ka ardhur koha që gjasat të ndryshojnë.

Boll parlamentarëve evropianë në Bruksel lobi grek u ka mbushur kokën me gjoja shkelje të përbindshme të të drejtave të minoritetit grek në Shqipëri. Boll kryebashkiaku Bollano në Himarë luan pingpong me historinë dhe i bën greke troje mijëravjeçare shqiptare. Sigurisht, ne kemi probleme me minoritetin grek, që janë ato që hasen në të gjitha sferat e jetës shqiptare dhe në gjithë tokën tonë në këto vite të vështira tranzicioni. Por ama këto shkelje të përbindshme që pretendojnë greket se i bëjmë ne i dimë fort qartë që mungojnë. Mbi të gjitha, në Shqipëri nuk ka një ndjenjë shoviniste të përhapur kundër grekëve, sikurse ka kundër shqiptarëve në Greqi. Këtë diplomacia jonë dhe të gjitha mjetet e komunikimit që ne kemi me Bashkimin Evropian duhet ta bëjnë të qartë. Nëpërmjet konferencave për shtyp, komunikatave në të gjitha zyrat e Brukselit që merren me të drejtat e njeriut, qoftë edhe manifestimeve spontane të protestës në ndonjë vend tjetër të BE-së(për shembull, në Romë, qytetet në Gjermani apo edhe në vetë Brukselin). Korteu i zhvilluar po pak ditë më parë në Qafë-Botë është për t‘u përshëndetur, por qarqeve shovene greke do t‘u therte pikërisht protesta legjitime shqiptare pranë dyerve të BE-së. Dhe sa më shumë t‘i mëshohet shkeljes dhe mospërfilljes së të drejtave të popullsisë çame nga të gjitha qeveritë greke të pasluftës së Dytë Botërore, aq më shumë fiton kauza gjithëkombëtare shqiptare dhe venitet tharmi antishqiptar në Greqi. Le të shërbejë përshpirtja e organizuar në hotel “Tirana Internacional” si një nxitje për më shumë veprim të organizuar dhe qytetar kah ambasadave perëndimore këtu në Shqipëri dhe kah strukturave të BE-së kudo ku ato janë, në mbështetje të kauzës çame. Mbrojtja e të drejtave të popullsisë çame të shkelura përbindshëm nga autoritetet greke është në radhë mbrojtje e të drejtave të 700 mijë emigrantëve tanë në truallin grek. Po ashtu është ngritje e identitetit tonë kombëtar. Pjesë e këtij veprimi duhet të ndihet çdo shqiptar i ndershëm.

 Një incident nga ata që shihen rëndom në të gjitha rrugët e cepat e këtij vendi, i ka dhënë jetë para pak ditësh në Himarën e qetë dhe të harruar, një furtune të vogël diplomatike. Përplasja mes policisë dhe dy banorëve, nuk do të kishte tërhequr vëmendjen ndoshta në asnjë qytet apo fshat të këtij vendi. Nuk ka ndodhur kështu në buzë të Jonit, aty ku prej kohësh ka një tendencë të habitshme për t’i dhënë çdo ngjarjeje një sfond përplasjeje …etnike, si dhe për të gjetur pretekste për të afishuar “autonomi” nga Tirana, apo kërkesa të tjera të këtij lloji. Dje në Kuvendin e Shqipërisë, Spartak Ngjela, kërkoi shkarkimin dhe penalizimin e kryebashkiakut të Himarës. Një qëndrim që nuk duhej të ishte vetëm reagimi sporadik i një apo dy deputetësh, por një pozicion unanim i një institucioni të lartë, siç është Parlamenti, kur bëhet fjalë për të dhunuar rendin kushtetues. Kështu të paktën na mësojnë “në letër” ata që dje dhe sot heshtin për turpin e tyre.
Himara, në fakt, është vetëm një qytet i vogël, që vështirë se do të shërbente për të ndërtuar tipologji dhe skema logjike apo edhe politike në skakierën kombëtare. E megjithatë ja që ndodh edhe kështu. Ja që Himara kthehet, kur rrethanat e lejojnë (dhe të tilla ka më shumë se një apo dy), në një mollë sherri të çuditshme, të sforcuar dhe të fryrë deri në absurd. Ky qytet krejt anonim për nga pesha, numri i banorëve dhe jeta ekonomike e sociale, ky stacion autobusësh që shkojnë drejt Sarandës, i cili nëntë muaj në vit është thuajse i shkretë, ka kohë që është kthyer në një pikë të nxehtë politike dhe diplomatike. Dhe arsyet janë të qarta, të brendshme dhe të jashtme. Ato arsye nuk ndodhen domosdoshmërish në Himarë, as dalin apo ideohen prej saj. Ato ndodhen, e dinë të gjithë, sa në Tiranë, aq edhe në Athinë.
Ka një parti politike në Shqipëri, për të cilën duket se nuk funksionon kodi i rreshtimit sipas krahëve dhe ai i programeve politike. Kjo parti ka një qëllim të vetëm, çuditërisht të pranuar si moralisht korrekt, nga të gjithë aktorët e mëdhenj politikë: ky qëllim ka të bëjë me qëndrimin me çdo kusht të saj në qeverisje. PBDNJ, një parti që nën emërtimin hipokrit të të drejtave të njeriut, kamuflon dhe përfaqëson interesa të caktuara etnike, duket se është e përkëdhelura e të gjitha qeverive, e të gjitha maxhorancave, e të gjitha kohërave dhe epokave. Një parti e predestinuar për të pasur një portofol ministror, që në ditën e parë pas zgjedhjeve, atëherë kur askush nuk e ka të qartë ende se ç’formë do të ketë kabineti qeveritar i fitimtarëve të zgjedhjeve.
Nuk përbën sekret fakti që kjo forcë, ky sharm, kjo tërheqje fatale për PD dhe PS (sot kjo parti drejton me një person thuajse anonim, njërën ndër ministritë financiarisht më të fuqishme të shtetit), buron nga fakti i thjeshtë i imponimit aspak elegant që fqinji ynë jugor ka bërë ndaj politikës tonë me kartën PBDNJ, si një parti që duhet të jetë me çdo kusht në qeveritë shqiptare, majtas dhe djathtas. Madje, me një imunitet zyrtar që zbret deri tek të zgjedhurit e saj lokalë, siç është rasti i kryebashkiakut të Himarës, një person që më shumë sesa me kanalizimet e qytetit të tij, merret rregullisht me politikën minoritare në kuadër “global”.
A do të ketë një rregullim të gjërave në kodin e ri elektoral që përgatitet të votohet, edhe për këtë segment të harkut tonë politik? A do t’i jepet fund nga dy partitë e mëdha, aleancave skandaloze kundër njëra-tjetrës në zona si Himara, ku gjithmonë kanë humbur të gjithë, përveç PBDNJ-së? A do të vijë dikur dita që një qeveri shqiptare të quhet politikisht korrekte, edhe kur brenda saj të mos jetë një ministër i PBDNJ-së? Kodi i ri elektoral, ashtu siç duket se do të marrë formë, do ta bëjë tejet të vështirë, edhe për partinë e zotit Dule, që të mbijetojë në Kuvendin e ardhshëm. Mbetet të shihet nëse PD e PS do të evitojnë, siç thuhet se po bëjnë në këto orë, akrobacitë dhe gjetjet e orës së fundit, për t’i siguruar edhe një herë artificialisht mbijetesën një force politike që, ashtu si të tjerat, ka jetuar këto vite me “rentën” që u ka marrë të mëdhenjve.
Jetojmë në një periudhë qeverisjeje në Shqipëri, e cila duket veçanërisht e kujdesshme, e madje pasive, ndaj problematikës së nxehtë të marrëdhënieve me Greqinë. Ashtu siç u pa edhe gjatë vizitës së ministres Bakojani në Tiranë, apo pak orë më parë gjatë udhëtimit të dyshimtë të zëvendësit të saj në Himarën e tensionuar artificialisht, diplomacia jonë belbëzon në vend që të flasë për çështje që, në fakt, kanë kërkuar dhe kërkojnë një qëndrim nga ana e shtetit shqiptar. Ashtu siç është thënë edhe më parë, Tirana zyrtare duket tejet e zbutur ndaj fqinjit jugor, nga momenti që me fqinjin perëndimor, Italinë, marrëdhëniet politike janë thuajse zero. Nuk do të ishte normale që ky skenar rajonal të influenconte drejtpërdrejt, siç ka ndodhur rëndom këto 18 vjet, edhe skenën tonë politike. Megjithatë, mesa duket çdo gjë mund të ndodhë me këtë vend, megjithëse ka kaluar tashmë derën e NATO-s.

Tani kam shansin të flas, mendoj e shkruaj si qytetar i NATO-s. Mbase më ngjit më shumë fjala se deri më sot, se si qytetar i Shqipërisë askush nuk e ka çarë kokën. Mbase me dëgjojnë më mirë shtetarët e vendit tim, që vetëm gënjejnë dhe tregojnë përralla me reforma. Nuk e di?! Mbase!

Si qytetar i NATO-s kam të drejtë themelore të jem i sigurt. Mirëpo puna është se aq i pasigurt ndjeshëm sa nuk e di a jam qytetar i NATO-s. Jam i pasigurt si nga krimi i rrugës, ashtu edhe nga krimi shtetëror. E përjetova këtë pasiguri me gjithë familjen time ditën e shpërthimit, kur po kaloja aty pranë. Jam akoma më i pasigurt, sepse Presidenti dhe Kryeministri i vendit tim gënjejnë më shumë se sa kanë kokën, sa herë që u jepet rasti, mëngjes-drekë-darkë. Ditën dhe natën. Para dhe pas buke. Si e ku t‘u vijë! Turp më të madh nuk ka. Në fakt, nuk e di a duhet të kenë turp qytetarët e NATO-s?! Mos ndoshta e kam unë gabim! Mbase kur je në NATO gënjehet!

Prona ime (pra, e qytetarit të NATO-s) është e pasigurt, sepse po shqyhet nga reforma agrare e ALUIZNI-t. Shteti im është latifondist i madh i pronës sime dhe i pronave të gjithë të tjerëve si unë. Ai nuk më jep as një copë letër për të provuar që unë, qytetari i NATO-s, e kam një dreq shtëpie apo prone në këtë vend të NATO-s.

Me shëndetin kam kohë që kam hyrë në NATO, sepse prej disa vitesh kurohem në një vend të vjetër të saj. Më besoni, të kurojnë më mirë spitalet e NATO-s, sesa të NDOKËS.

Nejse, t‘i lëmë këto privilegje e të kthehemi te shteti im gënjeshtar, tashmë në NATO. U kënaqa shumë kur pashë Kryeministrin tim, i cili kur erdhi nga NATO (samiti) gjeti një Shqipëri tjetër. Ndoshta ngaqë erdhi natën. Paska qenë e thjeshtë kjo punë, - thashë me vete, - ti çon Presidentin dhe Kryeministrin të takojnë Bushin, dhe sa hap e mbyll sytë, vendi ndryshon. Meqë qenka kështu puna, them se do ishte me mirë që të dy të rrinë me Bushin, që të ndryshojë sa më shumë Shqipëria. Në fakt, nuk kanë faj udhëheqësit e shtetit, sepse shumë prej nesh e dimë që NATO është aleanca e veriorëve, si e tillë nuk ka sesi të mos anëtarësojë Kryeministrin tonë nga Veriu.

Unë e di që kur je në NATO protestohet, apo jo? Po si ka mundësi që qytetarët e Vlorës arrestohen dhe mbahen në burg jashtë çdo ligji të NATO-s? Ndoshta meqë këto janë nga jugu dhe nuk i mbulon NATO! Por mirë që nuk i mbulon, pse i arreston?

Si qytetar i NATO-s, më në fund më ka ardhur radha të merrem pak edhe me Bushin. Nuk kam këllqe ta kritikoj, se mua shteti im më paguan me lek, pra me monedhën më të fortë të shekullit, siç tha Kryeministri im para do kohësh. Nejse, nja dy fjalë nuk mund të rri pa ia thënë edhe Bushit. Si qytetar i NATO-s, ky Bushi s‘më pëlqen fare, sepse ka do kohë që është bërë palë me gënjeshtrat lokale të shtetarëve të mi. Jam i bindur se as bashkëqytetarët e mi amerikanë nuk pajtohen me gënjeshtrën dhe korrupsionin. Kështu që, kjo që po them unë është legjitime. Megjithëse edhe ai e di fort mirë që këta tanët gënjejnë dhe janë të korruptuar. Zaten nuk shpjegohet ndryshe tallja e menderes, kur foli vetë Kryeministri im.

Tashmë të gjithë duhet të ndryshojmë. Kur ishim shqiptarë na mësonin se “zëri i gomarit nuk shkon në qiell”. Tani të shpresojmë se si qytetarë të NATO-s do na dëgjojnë pak më shumë këta shtetarët tanë. Ndryshe, do të vazhdojmë të jemi shteti i gomerëve m‘u në mes të NATO-s.

 

 Në mes të së shtunës së 15 marsit, populli shqiptar pa me llahtar se si disa megaton municion u hodhën në erë dhe dhunuan jetën dhe pronën e banorëve të fshatrave Gërdec, Marqinet, Muçaj e Vorë. 
U bë dy javë nga ajo masakër dhe në shtyp e televizione lexohet, shikohet e dëgjohet se si të ashtuquajturit politikanë të Shqipërisë janë rreshtuar në llogoret e tyre mesjetare bashkë me taboret e shpurave zagare. Politikanët i vërsulen njëri-tjetrit si hajdutët mesjetarë a modernë për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve kriminale, që kanë të bëjnë me tjetërsimin e pronës në Shqipëri, në favor të atyre që janë në pushtet. Publiku rri e ndjek shfaqjet e tyre. Populli i Gërdecit ka pesëmbëdhjetë ditë pa drita e pa radio, televizion e gazeta. Populli i Gërdecit e i Shqipërisë nuk di se çfarë do të bëhet për kthimin e jetës në normalitet dhe nuk di se kur janë afatet për plotësimin e kësaj detyre kushtetuese, pas shpalljes së gjendjes së jashtëzakonshme në atë zonë. Langojtë dhe zagarët gjithfarësh, mediatikë dhe shpura të ngjyrosura gjoja politike, nuk bëjnë asgjë tjetër, veçse përforcojnë avazin e atyre, prej të cilëve presin ndonjë kockë në formë pronash, evazioni fiskal, mbulim krimesh, a vende pune ose detyre partiake. Hipokrizia vrasëse qeverisëse është shndërruar në pseudo-sulme parlamentare, në pseudo-hetime, në para të nxjerra për mbulimin a zvogëlimin e masakrës së llahtarshme. Në Borovën martire, në tetor 1943, nazistët dogjën 100 shtëpi dhe vranë 107 njerëz. Në Gërdec, deri tani nuk dihet numri i të vrarëve dhe nuk është i besueshëm numri i mbi të treqind të plagosurve; janë mijëra shtëpi të shkatërruara e të dëmtuara. Janë mijëra njerëz pa shtëpi, pa punë e pa katandi. Janë mijëra gjëra që nuk i dimë mirë, se zëri qytetar është shuar nga ata që janë të interesuar të mbulojnë provat e dhunimit të të drejtave të njeriut për jetën, pronën dhe mjedisin, të mbrojtura nga Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, mbrojtës i të cilave është Presidenti i Republikës.
Neni 88 i Kushtetutës :
3…. Presidenti bën këtë betim: “Betohem se do t’i bindem Kushtetutës dhe ligjeve të vendit, do të respektoj të drejtat dhe liritë e shtetasve, do të mbroj pavarësinë e Republikës së Shqipërisë dhe do t’i shërbej interesit të përgjithshëm dhe përparimit të popullit shqiptar”.
Presidenti i Republikës duhet të vërë re se, në masakrën e Gërdecit janë dhunuar të drejtat e njeriut, me pasojë të vdekur, të humbur, të plagosur dhe shkatërrim pronash e mjedisi, të mbrojtura nga neni 15 i Kushtetutës.
Neni 15 i Kushtetutës:
1. Të drejtat dhe liritë themelore të njeriut janë të pandashme, të patjetërsueshme e të padhunueshme dhe qëndrojnë në themel të të gjithë rendit juridik.
Gjithashtu, presidenti i Republikës, pa dhe dëgjoi dëshmitarë mediatikë, se në masakrën e Gërdecit vdiqën, u plagosën e u shfrytëzuan në punë fëmijë.
Neni 54 i Kushtetutës:
3. Çdo fëmijë ka të drejtë të jetë i mbrojtur nga dhuna, keqtrajtimi, shfrytëzimi dhe përdorimi për punë… që mund të dëmtojë shëndetin, moralin ose të rrezikojë jetën a zhvillimin e tij moral.
Presidenti i Republikës, në zbatim të detyrave të tij të përcaktuara nga neni 92, pika h e Kushtetutës, ka për detyrë të kërkojë mendim dhe të dhëna nga Kryeministri i Shqipërisë, në cilësinë e këtij të fundit si drejtues i institucionit shtetëror të Kryeministrisë, për çështje që kanë të bëjnë me detyrën e Kryeministrit, të përcaktuar në nenin 102, pika c e Kushtetutës, në lidhje me sigurimin e zbatimit të legjislacionit të vendimit të Këshillit të Ministrave “Për asgjësimin dhe shitjen e municioneve të Forcave të Armatosura të Republikës së Shqipërisë..
Neni 92 i Kushtetutës:
Presidenti ushtron edhe këto kompetenca :
c) kërkon mendim dhe të dhëna me shkrim nga drejtuesit e institucioneve shtetërore, që kanë të bëjnë me detyrat e tyre.
Neni 102 i Kushtetutës :
1. Kryeministri :
c) Siguron zbatimin e legjislacionit dhe të politikave të miratuara nga Këshilli i Ministrave.
Neni 15 i Kushtetutës :
2. Organet e pushtetit publik, në përmbushje të detyrave të tyre, duhet të respektojnë të drejtat dhe liritë themelore të njeriut, si edhe të kontribuojnë në realizimin e tyre.
Deri më sot, unë nuk e kam dëgjuar Presidentin e vendit tim, të flasë publikisht në bazë të nenit 15 të Kushtetutës, mbi të drejtat e dhunuara të njeriut në masakrën e Gërdecit, si edhe në bazë të nenit 92 pika c, për kërkim mendimi dhe të dhënash me shkrim nga Kryeministri i Shqipërisë, për sigurimin e zbatimit të legjislacionit që ka lidhje me masakrën e Gërdecit.
Gjithsesi, i uroj punë të mbarë Presidentit, në zbatim të detyrave të tij kushtetuese.

 

PD kerkon te ndryshoje Kushtetuten. Ndryshimi i propozuar është pikërisht amendimi i nenit 93 të ligjit themeltar. Nëse ky amendim miratohet, atëherë Berisha fiton të drejtën për “të emëruar” krerët e funksionarët më të lartë të institucioneve të pavarura qe aktualisht i kryen Presidenti  Kryeministri Sali Berisha kërkon zgjerim të kompetencave të tij. Nëpërmjet një ndryshimi kushtetues të paraqitur dje në Parlament nga Partia Demokratike, ai po tenton përqendrimin në duart e tij të pushtetit të Presidentit të Republikës. E thënë ndryshe, ai kërkon që të jetë edhe shefi i qeverisë, e njëherësh të ushtrojë kompetencat e kreut të shtetit. Ndryshimi i propozuar është pikërisht amendimi i nenit 93 të ligjit themeltar në variantin, “Dekretet e Presidentit kundërfirmohen nga Kryeministri ose ministri përkatës, me përjashtim të dekretit për shpërndarjen e Kuvendit në përputhje me nenet 87 dhe 104”. Nëse ky amendim miratohet, atëherë Berisha fiton të drejtën për “të emëruar” krerët e funksionarët më të lartë të institucioneve të pavarura, sikundër janë Shërbimi Informativ Shtetëror, Gjykata e Lartë, Gjykata Kushtetuese, Prokuroria e Përgjithshme, Avokati i Përgjithshëm i Shtetit, Këshilli i Lartë i Drejtësisë, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, Akademia e Shkencave, Guvernatori i Bankës, Kontrolli i Lartë i Shtetit etj, e drejtë kjo që Kushtetuta aktuale ja sanksionin kreut të shtetit. Kësisoj, duke marrë me ligjin themeltar kompetencën për të kundërfirmosur dekretet e Presidentit, Berisha gjithashtu fiton të drejtën për të caktuar ose në rastin më të mirë, për të imponuar edhe datën e zgjedhjeve, qofshin këto lokale apo parlamentare, referendumet, të drejtën për të administruar të burgosurit si edhe për të miratuar dhënien ose lënien e nënshtetësisë shqiptare, kompetenca që të gjitha ushtrohen aktualisht me dekrete të posaçme të Presidentit të Republikës. Kryeministri Berisha, nëpërmjet amendimit të nenit 93 të Kushtetutës siguron gjithashtu me ligj të drejtën për të kundërfirmosur edhe dekretin për shpalljen e gjendjes së luftës si edhe të gjitha dekretet normative nën një situatë të tillë. Ai do të miratojë edhe planin e veprimeve të Forcave të Armatosura në kohë paqeje dhe në rastet e vendosjes së masave të jashtëzakonshme, shpërndarjen apo mobilizimin e tyre si edhe kompetencën për të dhënë apo ulur gradat për oficerët e rangut të lartë, përfshi këtu edhe shkarkimin e shefit të Shtabit të Përgjithshëm. Pra, me grumbullimin e të gjitha këtyre kompetencave në duart e tij, Berisha po tenton të zhvendosë gravitacionin e pushtetit në duart e tij, sikundër e ka pasur në mënyrë autoritariste në periudhën ’92-’97. Kur ishte President i Republikës, ai bëri që të gjitha pushtetet në shtetin shqiptar të përqendroheshin në zyrën e kreut të shteti, tashmë me një skemë të re ai kërkon të realizojë të njëjtën gjë, por kësaj here në zyrën e Kryeministrit.

Një grup të rinjësh profesionistë dhe intelektualë, në kohën e shqetësimeve më të mëdha në të cilën ndodhet sot rinia shqiptare, u pajtua, gati spontanisht, duke themeluar sot një lëvizje rinore, e cila do të artikuloi më vendosmëri kërkesat e rinisë shqiptare. Iniciativa për themelimin e një lëvizje rinore, që u pagëzua “Instituti IDEA”,ka si qëllim shkëmbimin e ideve nga të rinjtë Shqiptarë, ku kjo kategori përbën rreth 1/3 e popullsisë në Shqipëri. IDEA do të përdorë idetë dhe

(more…)

Që Shqipëria do të marrë ftesën për në  NATO, kjo tashmë duket e dekonspiruar nga fryma që ndihet si në rrafshin kombëtar, ashtu edhe atë ndërkombëtar. Por, për ata naivë që e kuptojnë këtë hop të madh të Shqipërisë në planin politik (se atij ushtarak i’a pamë hajrin me Gërdecin) vetëm si një firmë në letër dhe sukses të vetin, besoj se do të jetë një zhgënjim i madh. Do të jetë zhgënjim, pasi do të ndryshojnë shumë gjëra pas këtij akti formal. Sepse pikërisht pas këtij akti,

(more…)

 Sot natyrshëm mbrojtja dhe sulmi reciprok mbi tragjedi të mëdha ka qenë lajtmotivi politik i debatit që ka lindur pas tragjedisë së Gërdecit Sot natyrshëm mbrojtja dhe sulmi reciprok mbi tragjedi të mëdha ka qenë lajtmotivi politik i debatit që ka lindur pas tragjedisë së Gërdecit. Gara për krahasimin dhe analogjitë midis tragjedive ka qenë e pamëshirshme pa kompromis dhe ato janë shndërruar në kryeargumente të këtij debati. Po kaq natyrshëm janë shfaqur edhe koracat politike që janë vendosur pas secilës dhe ku për Gërdecin e 9 janarin

(more…)

Delegacioni shqiptar në mbledhjen e NATO-s (North Atlantic Treaty Organisation) në Bukuresht, është i përbërë nga dy partitë kryesore të Shqipërisë: PD e PS (mungon LSI e PBDNj), opozita dhe mazhoranca bashkë. Na e dhanë ftesë shyqyr, sepse edhe ata e dinë mirë se vetëm, pa NATOn, nuk bëhemi dot. Por një nga rrjedhimet logjike të kësaj ftese, duhet të jetë heqja e qeverisjes aktuale, me kryeministrin Berisha në krye: vendi duhet të drejtohet menjëherë, nga një qeveri (more…)

EMILJANO ALEKSI

(more…)

Më 14 mars, megjithëse punoj në Elbasan dhe jetoj në Tiranë, nuk isha as në Elbasan dhe nuk u gëzova as me festën e Ditës së Verës që, ashtu e shpëlarë e pa ngjyrë, festohet edhe në Tiranë. Më 15 mars, isha në Universitet në Elbasan dhe në komentet e pakta për ballakumet e festën e Ditës së Verës, po diskutonim edhe për tortën e famshme që disa punishtarë të Elbasanit kishin ndërtuar me fytyrën e Sali Berishës. Në humor e sipër po kujtonim edhe barsoletat që qarkullonin në kohën e diktaturës, por po flisnim edhe për indiferencën tipike të elbasanlinjve për politikën. Në këto e sipër mësuam lajmin për shpërthimin në Gërdec. Në fakt, askush nuk u kujtua të thoshte se ajo tortë me fytyrën e S.Berishës kishte sjellë fatkeqësi, kishte qenë një ogur i keq, natyrisht, askush. Më pas, shumë më vonë, u kujtova se muaji mars qenka shënuar në kalendarin enigmatik, apo në mitologjinë e shqiptarëve, si muaji që sjell fatkeqësi.

Në një nga ato ditët me shi që pasuan tragjedinë i telefonova Kadaresë, që ndodhet në Tiranë, për të fiksuar takimin që do të zhvillonim me rastin e Kolokuiumit Ndërkombëtar që do të mbahet për të në Universitetin Paris X Nanterre, Francë, ku do të marr pjesë edhe unë. E dija që ishte momenti më i papërshtatshëm për këtë takim, por, meqenëse e kishim lënë që të flisnim, formova numrin. Nga ana tjetër, zëri i tij thuajse ishte si i shuar. M’u duk se vuante nga një peshë faji e pashpjegueshme, ndoshta ngaqë e ndiente veten fajtor pse kishte zgjedhur muajin mars që të vinte në Tiranë. I kujtova romanin e tij “Lulet e ftohta të marsit” dhe parandjenjën e tij për këtë muaj. Ai, ashtu i përhumbur, m’u përgjigj se ndjehej ende i tronditur, por më tha se i kishte lënë një shije të pështirë festa që parapriu tragjedinë. E lamë që të takoheshim një ditë tjetër. Ndërkaq ditët rridhnin me ritmin fatal të një morti dhe askush nuk mund të thoshte se çfarë kishte ndodhur në të vërtetë. Ndërsa mua mendja më kishte mbetur te ky muaj, te muaji mars dhe, ashtu si në ëndërr, më vinte në mendje thënia “Shkurti shkurton urët, marsi mbledh lëkurët” që, në imazhin kolektiv, i vishte marsit një tis vdekjeje.

Nuk e di pse m’u kujtuan edhe “plakat”, tri ditët e ftohta të këtij muaji, që janë ngulitur në vetëdijen kolektive si mendjelehtësia fatale e një plake që dogji rrobat e dimrit dhe u nis për verim në mal, pastaj hakmarrja e marsit, që i merr borxh një ditë vëllait të vet, muajit prill, dhe e ngrin plakën me gjithë çka, siç thotë rrëfimi. Nga të gjitha rrëfenjat primitive kjo më është dukur më e bukura, sepse shënjon me një ironi të hollë, mendjelehtësinë dhe shkujdesjen tipike shqiptare. Natyrisht që, në gjithë këtë përsiatje për muajin mars, apo për fatalitetin e tij, nuk mund të gjesh asnjë gjë të përbashkët me atë që ndodhi më 15 mars. E vetmja gjë që mund të hetohet është mendjelehtësia dhe krimi. Përfundimisht, ne duhet të bindemi të gjithë se jemi mendjelehtë, se në krye zgjedhim me mendjelehtësinë më të madhe njerëzit më mendjelehtë sesa ne, se lemë hapësirë pa fund për hienat e kriminelët që zotërojnë sot miliona e miliona, duke qenë klientët standardë të shtetit tonë mendjelehtë. Sot mund të zbulohen afera pa fund kriminale, mafioze dhe të tjera mund të zbulohen në të ardhmen, por kjo nuk zgjidh asgjë për sa kohë që ne jemi mendjelehtë dhe zgjedhim njerëz që të na drejtojnë, ata që janë më mendjelehtë se ne të gjithë. Kështu, ne do të vazhdojmë të zbavitemi në festa pagane dhe do të zdërhallemi në gëzime pa kuptim, për të përgatitur pastaj skandale të tjera, sepse Shqipëria, në këta 17 vjet dhe sidomos qeveria e Sali Berishës në këta tre vjet e gjysmë, e kalçifikoi mafien.

Shpeshherë me miqtë e mi brenda vendit, apo edhe me ata që vijnë nga jashtë, kur më pyesin se a vazhdon të jetë e korruptuar edhe qeveria e re, i marr me vete dhe udhëtojmë deri në Elbasan. Kjo rrugë është vetëm një shenjë e megakorrupsionit aktual. Pse? Ka tre vjet që mbi këtë rrugë janë hedhur miliarda lekë për ta riparuar dhe pas tri vjetësh ajo i ngjan rrugës që lidh Kabulin me Kandaharin.

Unë kam pesë vjet që e bëj këtë rrugë, por asnjëherë tjetër më shumë sesa në këta tre vjet ajo nuk është shkatërruar si tani. Dhe të mendosh se vetëm para gjashtë muajsh, Ndërmarrja e Rruga Urës dhe Mirëmbajtjes së Elbasanit ka marrë një fond prej mbi 600 milionë lekësh të reja për ta… shkatërruar. Se çfarë ka bërë ajo me këto para këtë ndoshta e di vetëm Berisha, i cili kur shkoi në Elbasan më 14 Mars për të prerë tortën me fytyrën e tij, e nuk u kujtua të pyesë se si ka mundësi që kjo rrugë është në këtë gjendje.

Ndërsa rruga e Saukut, që ka një vit që ka filluar dhe nuk po përfundon, është një histori më vete. Nuk e di sa mallkime merr kjo qeveri nga ata që udhëtojnë me makinë nga zona verilindore e nga Elbasani për të ardhur në Tiranë, por megjithatë, nuk ndodh asgjë, sepse ne jemi mendjelehtë dhe në muajin Mars nuk tregohemi të kujdesshëm. Tani ndoshta duhet të shtojmë në vetëdijen dhe në imazhin kolektiv, përqasjen e plakës mendjelehtë të rrëfimit mitologjik, me fytyrën e Sali Berishës, tani, këtej e tutje, duhet t’u tregojmë atyre që do të vijnë pas nesh, se “plakat” e marsit, tri ditët e ftohta, ose hakmarrja e marsit për plakën, ka në themel edhe një përmasë tjetër: është hakmarrja për një mendjelehtë tjetër që ne e kemi zgjedhur dhe i kemi besuar, ndërsa ai nuk djeg rrobat e trupit si plaka e rrëfimit, por djeg njerëz, ngaqë është mendjelehtë si plaka e rrëfimit.

Ndaj, sa herë që vjen muaji Mars duhet të kujtohemi se ky muaj ka gjithmonë një mallkim për ne, për sa kohë që kemi në krye atë që në vetëdijen tonë kolektive, këtej e tutje, do të njëjtësohet me plakat dhe me tortën e punuar në Elbasan.

“Gërdeci” në historinë politike të Shqipërisë do të mbahet mend edhe si tragjedia që ndau përfundimisht nga mbështetja elektorale për lidershipin aktual, atë pjesë të shqiptarëve, të cilët gjatë viteve të fundit janë treguar rezistues në mbështetje mëdyshëse për Sali Berishën. Leximi jo thjesht politik, i mijëra reagimeve publike të ditëve të fundit, lë të kuptosh lehtësisht zhgënjimin e madh edhe tek ata, të cilët kanë gjetur përherë argumente për të shfajësuar gabimet, gafat, papërgjegjshmëritë apo korrupsionin e liderit të tyre historik. Tashmë nuk kanë ngelur shumë fjalë në mbrojtje të tij. Ndoshta edhe për shkak të përpjekjeve të dukshme të Berishës, për t’u sjellë gjatë këtyre viteve jo si lider kalimtar politik, por si personazh që i pëlqen të drejtojë nga pozita pak a shumë prej heroi, dukja e tij e ditëve të fundit, lë shumë për të dëshiruar. Përpjekjet e përditshme për të mbuluar gënjeshtrën e djeshme me një gënjeshtër të re, i kanë dhënë kryeministrit të sotëm, pamjen e një burreci që fshihet pas gishtit.

Jo vetëm pse bie vetë brenda në gënjeshtrat e tij (Anatol Frans këshillonte gënjeshtarët që të mos jepnin kurrë hollësi kur gënjenin), por edhe sepse kësaj radhe, “Ai” që është dalluar përherë për “mbrojtje të besnikëve”, pas Gërdecit,është i gatshëm të hedhë poshtë këdo. Për të shpëtuar kokën e vet? Koha do ta tregojë qartë pse-në, gjithsesi ajo që dimë tani është që tmerri i Gërdecit, nuk na mbërriti rastësisht.

Prej kohësh e veçanërisht vitin e fundit, Tirana gumëzhin nga përfoljet për implikim të kryeministrit dhe familjarëve të ngushtë të tij, në prapaskenën e pothuajse çdo tenderi a çdo vendi ku mund të bësh para të shpejtë nëpërmjet komisioneve a gjobave. Kabineti qeveritar gjithashtu është nën akuza të hapura apo ende gjysmë të fshehura për përfshirje në afera korruptive të rënda. Kjo përfolje për korrupsion që ka ardhur në formë orteku sa më shumë ditë që konsumon kjo qeverisje, është edhe arsyeja pse në këto ditë edhe makina e propagandës e kryeministrit Berisha gjendet ne krizë idesh.

Hidhen teza pas tezash për Gërdecin. Janë gati të betohen edhe për një atentat të UFO-ve atje, por kurrsesi të pranojnë implikimet dhe përgjegjësit që duken sheshit. Disa prej këtyre tezave janë vërtet qesharake, dhe nuk ngjisin as tek mbështetësit e deri djeshëm e jo më në publikun e gjerë. E para, sepse disa janë ezauruar njëherë që në 97-tën dhe e dyta sepse askush s’mund ta besojë se “Ai” njeriu, që në këto vite ka ndarë me ne lloj-lloj informacionesh intime për kundërshtarët e vet të momentit, të mos dijë asgjë për një aferë skandaloze në dyert e Tiranës.

Ditët e fundit, të konsumuar në strategjitë mbrojtëse që ndërrohen me shpejtësi dhe ecin paralelisht me gjetjen e përditshme dramatike të kufomave të tjera në Gërdec, këshilltarët e kryeministrit e nxorën dhe mbrojtjen e radhës. Për çudi, është e njëjta që përdori edhe F.Nano në vitin 2005, ku para zgjedhjeve thoshte: “Unë mund të jem i papërgjegjshëm e i korruptuar, por po të iki unë, do t’ju vijë Berisha…

Sipas kësaj strategjie të ditëve të fundit, e vetmja alternativë që i ka ngelur Berishës për të përfunduar mandatin, është të thotë që socialistët që u larguan nga pushteti më 2005 janë njëlloj të korruptuar e të papërgjegjshëm, si edhe qeveria që drejton ai vetë.

Nëse në këtë sjellje, ka një attachment këshillues, konkluzioni që mund të nxjerrësh është se niveli i njerëzve që i kanë ngelur afër Berishës është për të ardhur keq. Ka shumë mundësi që radhët e lëna bosh nga personat me integritet e aftësi, të cilët i janë larguar gjatë dy viteve të fundit kryeministrit (ikjet kanë qenë thuajse të përmuajshme, duke nisur që në javët e para të qeverisjes) po mbushen nga kokëboshë ekstremistë apo persona pa skrupuj, të cilët nuk i kanë aftësitë e nevojshme për të qenë pjesë e ekipit që merr përsipër drejtimin e vendit. Për më tepër, shanset që ekipi të përmirësohet janë minimale, pasi Berisha përherë është treguar stoik në vazhdimin e një drejtimi të caktuar (pa marrë parasysh interesat e përgjithshme) kur ky drejtim në planin e ngushtë personal është përfitues. Por a kemi mundësi t’i kursejmë vetes e vendit 1 vit tjetër moszhvillim, a ndoshta regres..??? Nuk është një përgjigje që mund të kthehet në prill.

Që prej vitit 2006, kur kryengritjet afgane u intensifikuan, qeveria afgane u bë e varur nga ushtria amerikane dhe mbështetja u dha më shumë në luftën kundër Al-Kaedas dhe talebanëve.
Por për të armatosur forcat afgane, të cilat kanë qenë edhe udhëheqësit e kësaj lufte, ushtria amerikane ka kërkuar ndihmën e një kompanie të udhëhequr nga një 22-vjeçar.
Me një kontratë nga SHBA, të vlefshme 300 milionë dollarë, kompania AEY Inc., e cila operon e paregjistruar në një zyrë në Miami Beach, u bë furnitori kryesor i ushtrisë afgane dhe forcave të policisë.
Që atëherë, kompania ka furnizuar municion që është shumë i vjetër, mbi 40 vjet, dhe i demontuar nëpër arka. Municioni është vëzhguar nga vetë gazetarët e “New York Times”, ndërkohë që është konfirmuar edhe në intervistat me zyrtarë amerikanë dhe afganë.
Shumica e municioneve ka ardhur nga rezervat e vjetra të bllokut komunist dhe është konsideruar e pasigurt dhe e pavlefshme nga Departamenti i Shtetit Amerikan dhe nga NATO. Për ta asgjësuar këtë municion të rrezikshëm për jetën e njerëzve, janë vënë në dispozicion miliona dollarë.
Në blerjen e municioneve, kontraktori ka punuar gjithashtu me ndërmjetës dhe një kompani demontimi, që në listën e rezervës federale rezulton si kompani ilegale e lidhur me trafikimin e armëve.
Për më tepër, miliona nga këto pushkë dhe armatime janë prodhuar në Kinë, duke qenë kështu të ndaluara sipas ligjit amerikan. Presidenti i kompanisë, Efraim E. Diveroli, është regjistruar fshehtas në një bisedë që tregon qartë korrupsionin në blerjen e më shumë se 100 milionë armatimeve në Shqipëri.
Këtë javë, pas hetimeve mbi performancën e kompanisë AEY nga “The Times”, ushtria mënjanoi kompaninë nga çdo lloj kontrate federale dhe tha se Diveroli i kishte mashtruar duke thënë se armët ishin hungareze dhe jo kineze.
Z. Diveroli, i kapur me telefon në një intervistë, tha se ai nuk kishte dijeni për këtë ngjarje.
Problemet me municionin ishin evidente në vende si Nawa, Afganistan, një vend afër kufirit me Pakistanin, ku një zv/kolonel afgan bëri ekspertizën e arkave me fishekë dhe armatime. Menjëherë pasi municioni kishte arritur atje, arkat shpërthyen dhe municioni doli jashtë duke zbuluar se ishte me të vërtetë municion i prodhuar në Kinë në vitin 1966.
“Ky ishte municioni që ata na jepnin për të luftuar”, tha koloneli, Amanuddin, i cili si shumë të tjerë afganë ka vetëm një emër. “Ky municion na bëri të shqetësoheshim, pasi ishte shumë i vjetër dhe municioni pas shumë dekadave bëhet më pak i fuqishëm, dhe shumë më pak i sigurt.
AEY është një kompani mbrojtjeje e panjohur më parë, e cila ka lulëzuar që prej vitit 2003, kur Pentagoni mori vendimin të shpenzojë miliarda dollarë për të trajnuar dhe dërguar forca në Afganistan dhe Irak. Është një kompani e dalë nga errësira dhe duket se është një sukses i pashembullt i administratës së Bush-it dhe strategjisë së tij së luftës.
Duke hetuar mbi të kaluarën e kompanisë AEY, nëpërmjet intervistave të bëra në shumë vende të botës, duke investiguar mbi shumë dokumente konfidencialë qeveritarë dhe duke ekzaminuar një pjesë të municionit, u bë e qartë se “Ushtria” nën presionin e lartë të Pentagonit për të furnizuar trupat afgane me municion, lejoi një kompani të pakonsoliduar të futej në botën e errët të tregtisë ndërkombëtare të armëve. Kjo kompani arriti të futej lehtësisht në këtë treg me ndihmën e Pentagonit, me një kontratë të shkruar shumë të paqartë me pak kufizime.
Pas pezullimit të punës, AEY është nën investigim nga Departamenti i Mbrojtjes dhe nga forcat e Imigrimit, rreth cilësisë dhe origjinës së municioneve që ajo furnizonte, si dhe për korrupsion e tregti të jashtëligjshme.
Z. Diveroli në një intervistë të shkurtër telefonike, hodhi poshtë zërat për mashtrime: “Unë e di se kompania ime bën çdo gjë shumë mirë”, tha ai.
Ai gjithashtu sugjeroi që aktiviteti i tij të mos bëhej objekt publik. “AEY është duke punuar nën një projekt të Departamentit të Mbrojtjes. Unë nuk dua të flas për detajet”, tha ai.
Pyetjet në drejtim të tij, ai ia dha një avokati, Hy Shapiro, i cili ktheu këtë përgjigje me e-mail: “Ndërkohë që AEY po punon me shumë intensitet për të përmbushur detyrimet që ka sipas kontratës me ushtrinë amerikane, drejtuesit nuk kanë kohë për t’u ulur në diskutime për detaje”.
Si pjesë e pezullimit të punës në kompaninë AEY, as z. Diveroli, as kompania e tij nuk mund të marrin më përsipër punë nga shteti federal, derisa të zgjidhen lidhjet e saj me Ushtrinë e USA.
Por atij mund t’i lejohet të furnizojë municionin që ka në kontratë për Afganistanin, sipas një ligji ndërkombëtar të ushtrisë.
Nga ana tjetër, ish-ministri i Mbrojtjes, Fatmir Mediu, i cili la detyrën e tij si ministër pas shpërthimit të depos, nuk pranon korrupsionin në shitjen e armëve.
NJË KOMPANI E VOGËL AMERIKANE NDËRTON NJË BIZNES GLOBAL
Një djalosh i ri 25-vjeçar, David M. Packouz, ishte zv/president në kompaninë AEY, dhe është licencuar si masazhit.
Në muajin janar, komandot amerikane në Kabul, të shqetësuar nga municionet e pasigurta që sillte për ta AEY, kanë kontaktuar ‘Army’s Rock Island Arsenal, në Ilinois, dhe kërkuan përfundimin e kontratës me AEY. Komandot që shërbenin në ‘Army Sustainment Command’ pasi u takuan me përfaqësues të AEY në fund të shkurtit, thanë se kishin kërkuar të ulnin sasinë e municioneve që vinin për në luftë, për shkak të standardit që ato kishin.
Por menjëherë pas takimit, AEY dërgon një tjetër anije me të paktën 1 milion fishekë në Afganistan. Koloneli David G. Johnson, nga departamenti i sigurisë, tha se armatimi ishte jashtë standardit dhe shumë i papërshtatshëm për luftim. “Ne nuk jemi të kënaqur nga mënyra se si ai municion u soll këtu”, tha kolonel Johnson.
Shumë zyrtarë thanë se problemi mund të ishte shmangur nëse ushtria amerikane do të kishte bërë një kontratë të qartë për kontraktonin.
Dokumentet publikë tregojnë se kontratat e AEY-së që prej vitit 2004 kanë qenë të vlefshme më shumë se 1 e treta miliardë dollarë. Z. Diveroli vendosi vlerë më të lartë; ai deklaroi se arrin të fitojë më shumë se 200 milionë dollarë në këtë biznes çdo vit.
Shumë oficerë të lartë dhe zyrtarë të qeverisë, të cilët duhet të mbeten anonimë për shkak të investigimit, kanë bërë të qartë se si z. Diveroli dhe një grup njerëzish të papjekur, të cilët nuk i kanë arritur as të 20-at, dhe pa mbaruar asnjë shërbim ushtarak apo shkollë të ngjashme, futen në një biznes të tillë me përmasa qeveritare.
“Shumica prej nesh ngrenë pyetjen, si ia kanë arritur të futen në këtë biznes?”, tha një zyrtar nga Departamenti Amerikan i Shtetit.
NJË KOMPANI AMBICIOZE
Kryengritjet e rebelëve afganë alarmuan Pentagonin në vitin 2006, dhe njësia amerikane që trajnon dhe mbështet forcat afgane kërkoi një sasi shumë të madhe municioni te Komanda e logjistikës së Ushtrisë.
Porosia ishte për 53 tipe të ndryshme municionesh: karabina, pistoleta, fishekë, granata dore, raketa, plumba shotgani, murtajë, tanke e shumë të tjera. Si fillim forcat afgane kanë përdorur armë të prodhuara në Bashkimin Sovjetik. Kjo do të thoshte se shumica e municionit nga lista e paraqitur duhej të blihej diku jashtë nëpër botë.
AEY ishte një nga 10 kompanitë që ka dhënë ofertën për t’u futur në këtë biznes në fund të shtatorit 2006, dhe pikërisht në fund të afatit kohor të vendosur nga Departamenti i Shtetit Amerikan.
Michael Diveroli, i ati i Efraimit, ka themeluar kompaninë në vitin 1999, kur Efraim ishte vetëm 13 vjeç. Për disa vite, kompania punonte me aktivitet minimal dhe Michael Diveroli ishte i vetmi punonjës i kompanisë AEY.
Në vitin 2004, AEY fut në skenë Efraim Diverolin, në atë kohë vetëm 18 vjeç, si oficer me 1% të aksioneve.
I riu Diveroli me një eksperiencë të vogël pune në municione kishte punuar më parë në një kompani në Los Angeles, Botach Tactical, e cila merrej me furnizimin me armë të ushtrisë dhe që ishte nën pronësinë e xhaxhait të tij, Bar-Kochba Botach.
Z. Diveroli ndërpreu intervistën kur u pyet për Botach Tactical. Ndërkohë z. Botach, në një intervistë telefonike, tha se të dy, si Michaeli dhe Efraim Diveroli kishin punuar pak kohë për të, por më vonë duke parë intensitetin e kontratave qeveritare për furnizimin me armë, me fillimin e luftës, ata themeluan kompaninë e tyre dhe u ndanë më vete.
“Ata më lanë dhe morën te kompania e tyre edhe një pjesë të klientëve të mi”, tha ai. “Ata sigurisht që thanë: Pse duhet të punojmë për Botach? Kur mund ta bëjmë vetë këtë punë”.
Kur Efraim Diveroli u bë pjesë e AEY-së, filloi të bëhej shumë agresiv për të kapur kontratat e qeverisë amerikane.
Ai fitoi 126.000 dollarë për furnizimin me municione dhe materiale të Forcave Speciale; të Departamentit të Energjisë, të Agjencisë për Mbrojtjen e Ambientit; për Administratën e Sigurisë dhe Departamentin e Shtetit.
Në vitin 2005, kur Z. Diveroli u bë president i AEY-së, në moshën 19-vjeçare, kompania bënte oferta në të gjitha agjencitë qeveritare për të furnizuar me armë, helmeta, goma, bateri për makinat X-ray- për ndihmat amerikane në Pakistan, Bolivi dhe kudo tjetër.
Koloneli i moshuar Amanuddin ka survejuar municionin kinez të vjetër 42-vjeçar që furnizonte AEY në Afganistan.
Kjo kompani ka furnizuar gjithashtu ushtarët amerikanë në Irak, biznes i vlefshëm 5.7 milionë dollarë.
Dy zyrtarë amerikanë të përfshinë në kontratën e Bagdadit thanë se AEY krijoi menjëherë një reputacion të keq. “Ata nuk ishin të besueshëm dhe sillnin municion shumë të rrezikshëm”, tha njëri prej tyre, i cili kërkoi që emri i tij të mbahej anonim, pasi nuk ishte i autorizuar të fliste me reporterët.
Nga ajo kohë, presionet kanë arritur deri te jeta e Efraim Diverolit. Në nëntor 2005, një grua e re mori një urdhër për mbrojtjen e tij në “Dade Country Circuit Court”.
Gruaja në fakt nuk u paraqit në gjyq, dhe lidhjet e saj me Diverolin asnjëherë nuk ecën. Por në letrat e gjyqit, gruaja tha se pasi marrëdhëniet e saj me Z. Diveroli u mbyllën, ajo kishte marrë disa mesazhe kërcënuese.
Sipas të dhënave, sjellja e tij ndaj kësaj gruaje ishte shumë arrogante. “Herën e parë kur kanë pasur një debat ballë për ballë, ai e ka shtyrë dhe hedhur në dysheme dhe i ka kërkuar të mos ikë”. Herë të tjera, sipas saj, Z. Diveroli erdhi në shtëpinë e saj nën efektin e pijes dhe ka goditur dyer e dritare”.
Gruaja ka deklaruar në gjykatë se sjellja e tij e ka frikësuar dhe se nuk duhej anashkaluar nga policia.
Z. Diveroli foli me shumë bindje në gjyqin e sigurisë. “Unë jam Presidenti dhe i vetmi punonjës zyrtar i biznesit tim”, shkroi ai në gjyqin e datës 8 dhjetor 2005. “Biznesi im është i një rëndësie të madhe për vendin, pasi unë jam i licencuar nga Mbrojtja e SHBA-së, për të mbështetur luftën kundër terrorizmit në Irak, dhe po bëj ç’është e mundur për të furnizuar trupat me armatime dhe pajisje luftarake”.
Vështirësitë e Z. Diveroli filluan kur AEY po përpiqej të fitonte kontratën më të madhe qeveritare të bërë ndonjëherë.
Në 26 nëntor 2006, policia e Miami Beach është thirrur në godinën e tij për të zgjidhur një keqkuptim midis tij dhe të dashurës. Sipas raportit të policisë, ai e ka kërcënuar atë “e ka zhveshur dhe i ka kërkuar të dilte jashtë”.
Dëshmitarët kanë thënë në polici se Z. Diveroli e ka zvarritur atë më pas nga korridori në apartamentin e tij. Policia e gjeti gruan duke qarë; por ajo para policisë tha se Diveroli nuk e kishte zvarritur, kështu që ai nuk u dënua për këtë.
Në datën 21 dhjetor 2006, policia është njoftuar prapë për të shkuar në shtëpinë e tij, pasi Z. Diveroli dhe zv/presidenti i AEY-s, David M. Packouz, ishin duke u grindur me rojën e parkingut.
Sipas policisë, sherri filloi pasi roja refuzoi t’i jepte Z. Diveroli çelësat e tij dhe z. Diveroli hyri në garazh për t’i marrë ato me forcë. Një dëshmitar tha se z. Diveroli dhe z. Packouz të dy kanë qëlluar mbi rojën; policia kishte fotografuar burrin mbi të cilin dukeshin qartë shenja dhune në kurriz dhe në fytyrën e tij.
Kur policia kërkoi z. Diveroli, ata panë se patenta e tij ishte me moshë 4 vjet më të madhe, dhe kjo me synimin për të blerë alkool, pasi mosha e tij ishte minoren. Ditëlindja e tij ishte një ditë më parë.
“Mua nuk më duhet më kjo patentë”, tha ai në polici. “Tani jam 21 vjeç”.
Z. Diveroli është akuzuar për prapësira, krime, agresivitet dhe falsifikim dokumentesh.
Akuzat e tij e vunë biznesin e tij në rrezik. Z. Diveroli kishte një licencë me SHBA-në, e cila duhej për punën e tij. Me një akuzë për krim, licenca mund të anulohej.
(Z. Packouz gjithashtu ishte i mbushur me akuza, por më vonë ato u hodhën poshtë; ai refuzoi të intervistohej për këtë. Për të shmangur ndonjë kundërshti në raportim, z. Diveroli u fut në një qendër rehabilitimi në maj 2007, gjë që e shpëtoi atë nga gjyqi).
Një i afërm pagoi z. Diveroli për 1000 dollarë si garanci pasi kontrata e tij për furnizimin me armë të Afganistanit po konkretizohej.
Që të pranohej, sipas ligjit kompania duhej të ishte një “kontraktor i përgjegjshëm”, dhe për këtë duhej të bëheshin ekzaminimet financiare, të kishte kapacitete transporti, një background të pastër në përputhje me ligjin dhe të ishte kompani serioze.
Një javë pasi i afërmi pagoi garancinë, ‘Banc of America Investment Services’ në Miami lëshoi për z. Diveroli një letër, ku vërtetohej se kompania e tij kishte para ‘cash’ të mjaftueshme për të blerë municione me sasi të madhe. U tha se AEY kishte në llogari 5,469,668.95 dollarë.
AEY e fitoi kontratën në janar 2007. Të pyetur pse zgjodhën AEY, Komanda e Ushtrisë u përgjigj me shkrim se: “Oferta e AEY ishte më e mira për qeverinë”.
ARMATIMET E BLLOKUT LINDOR
Si Ushtria Amerikane (Army) ashtu edhe AEY i kanë mbajtur sekret blerjet e municioneve. Ata e kanë quajtur një çështje konfidenciale dhe nuk kanë dhënë asnjë informacion se ku blihej municioni, për çfarë çmimi dhe sasie.
Por faktet e dhëna nga një zyrtar hidhnin dyshime mbi performancën e kompanisë, si kompani që merrej me trafikimin e armëve në Evropë. Raporti tregonte se AEY merrte armë nga rezervat e armëve në bllokun lindor, përfshirë Shqipërinë, Bullgarinë, Republikën Çeke, Hungarinë, Kazakistanin, Malin e Zi, Rumaninë dhe Sllovakinë.
Armatimi ripaketohej në mënyrë që të mos dukej si i vjetër. Disa ishin me cilësi më të mira, por kishte të tjera që ishin jashtë përdorimit.
Kontrata që kishte bërë Ushtria Amerikane (Army) me AEY nuk kishte përcaktuar qartë dallimin midis llojeve të municioneve.
Kur SHBA ose NATO blejnë municione për nevojat e tyre, përcaktojnë qartë edhe standardet që duhet të ketë municioni përfshirë prodhimin, paketimin, ruajtjen, testimin dhe transportin.
Standardet janë të ndara sipas armatimeve, pasi ka municione që prishen. Me kalimin e kohës, armatimet e eksplozivët degradojnë dhe pjesa e jashtme merr ngjyrë tjetër. Kushtet e mjedisit - lagështia, ndryshimi i temperaturës, lëkundjet etj. - përshpejtojnë ndryshkjen duke i bërë municionet më pak të sigurta.

EVDIN u krijua pak ditë para tenderit 300 milionë

Rregullat e NATO-s kërkojnë që municioni të testohet vazhdimisht gjatë jetës së tij; dhe test regjistrohet.
Për fishekët e pushkëve, testimi fillon që në moshën 10-vjeçare, sipas Peter Courney -Green, shef i municioneve në Zyrën e NATO-s.
Bashkimi Sovjetik, i cili ka përcaktuar municionin që ka blerë AEY, ka zhvilluar të njëjtat testime, të cilat janë akoma në përdorim. Por kur Ushtria amerikane (Army) shkroi kontratën për Afganistanin, nuk mori parasysh as standardet e NATO-s, as ato të Rusisë. Në kontratë është shkruar vetëm se municionet duhet të jenë “të fortë dhe rezistentë në të gjitha njësitë pa kualifikim”.
Se çfarë do të thotë kjo nuk mund të përcaktohet. Një zyrtar në Komandën Mbështetëse të Ushtrisë (Army) tha se municionet ishin për armë të huaja, dhe e rëndësishme ishte që fishekët të futeshin në armë.
“Nuk është kërkuar asnjë testim, dhe nuk ka limit vjetërsie”, tha Michael Hutchison, drejtori i komandos për blerjen. “Përderisa municioni nuk është për inventarin e SHBA-së, Ushtria (Army) nuk ka pse kërkon standarde cilësie apo paketimi për këtë municion”.
Kur blihej ky municion, z. Hutchison tha se, Ushtria kufizohej nga standardet që vinte “klienti”, d.m.th njësia e Ushtrisë në Afganistan. Dhe, sipas tij, “klienti” nuk kishte vënë as kritere vjetërsie as testime për municionin.
Me këto standarde të paqarta në dorë, AEY e kishte rrugën të hapur. Stacioni i parë ishte Shqipëria, një shtet i pakalueshëm gjatë kohëve sovjetike, që tani kërkon t’i bashkohet NATO-s. Në Shqipëri ka sasi të mëdha stoku municionesh, të prodhuara nga Kina në vitin 1960-1970.
Cilësia e rezervave të armatimeve ndryshon shumë, tha William D. G Hunt, një oficer britanik tashmë i dalë në pension, i cili ka pasur në ngarkim të gjithë armatimet e Ministrisë së Mbrojtjes së Shqipërisë nga viti 1998 deri në vitin 2002. Sipas tij të paktën 90% e rezervave në Shqipëri janë më shumë se 40-vjeçare.
“Nëse do të kërkohej një raportm unë dyshoj se shumica e municionit do të ishte jashtë standardit”, tha ai.
Kjo firmë e vogël amerikane, e cila u fut në këtë biznes global nuk kaloi pa probleme për Shqipërinë, kur depo shpërtheu në afërsi të Tiranës, duke vrarë të paktën 23 persona, plagosur 300 të tjerë dhe duke shkatërruar qindra shtëpi.
Para se kontraktorët e Ushtrisë Amerikane filluan të blejnë nga këto depo, municionet shqiptare ishin në listën e asgjësimit nga NATO dhe Perëndimi. Gjatë vitit 2007, SHBA ka kontribuar me 2 milionë dollarë për të asgjësuar armët e kalibrit të vogël dhe 2.000 tonë municione shqiptare, sipas Departamentit Amerikan të Shtetit.
Një program i NATO-s që përfundoi në fund të vitit të kaluar, kishte në plan shkatërrimin e armëve në 16 vende lindore. Ajo ka dhënë 10 milionë dollarë për të shkatërruar 8700 tonë municion të vjetruar. SHBA kontribuoi gjithashtu me 500.000 dollarë në këtë program. Midis armëve të shkatërruara ishin 104 milionë fishekë 7.62 milimetëra, që janë ekzaktësisht municionet që AEY bleu nga Shqipëria.
Shqipëria ofroi shitjen e 10 milionë fishekëve të prodhuar para vitit 1950. Pas testeve, një përfaqësues i AEY mori 1000 fishekë për t’i asgjësuar. Kjo sipas Ylli Pinarit, drejtor i agjencisë së eksportit në kohën e shitjes. “Asnjë test balistik nuk është bërë me fishekët”, tha ai. “Çdo gjë është artizanale”.
Sipas të dhënave, AEY bleu më shumë se 100 milionë fishekë me urdhrin e Pentagonit. Municioni sipas listës së paketimit daton në vitin 1960.
Kompania kontraktoi gjithashtu një biznesmen lokal me emrin Kosta Trebicka, për të hequr municionin nga arkat e vjetruara prej druri dhe duke i vendosur në kuti metali hermetike - sipas standardit ushtarak të paketimit që mbron municionet nga lagështia dhe plasja, si dhe lehtëson transportin.
Në intervistën e tij, zoti Trebicka tha se zoti Diveroli kërkonte që të eliminonte arkat e drurit dhe kutitë metalike për të pakësuar peshën dhe koston në fazën e saj të transportit, vetëm për të rritur përfitimet e tij. Disa zyrtarë amerikanë thonë se ata dyshojnë se paketimi i tyre është hequr për shkak se në të tregohej firma e tyre (prodhimi) kinez dhe viti i prodhimit.
Lidhjet me Çekinë
Ndërkohë që fishekët po përgatiteshin për transport nga Shqipëria në Afganistan, zoti Deviroli filloi të kërkonte municione nga Republika Çeke për të përmbushur porosinë e ministrit të Brendshëm irakian. 
Në maj 2007, sipas zyrtarëve amerikanë, qeveria çeke kontaktoi me ambasadën amerikane në Pragë për një problem: AEY po blinte 9 milionë fishekë nëpërmjet Petr Bernatik, i cili është akuzuar edhe më parë nga zyrtarët çekë për trafik ilegal armësh. Në akuzat e bëra përfshiheshin transportimi në kundërshtim me embargon ndërkombëtare për në Kongo i raketave me helikë dhe transportimi ilegal i armëve të zjarrit në Sllovaki.
Zoti Bernatik i mohoi publikisht akuzat. Sipas zyrtarëve amerikanë, ato kishin informacione të mjaftueshme në Uashington që ai ishte në listën e Kontrollit Tregtar të Mbrojtjes.
Kjo listë që është në zyrat e Departamentit të Shtetit, përdoret për të ndaluar bizneset amerikane që të lidhin marrëdhënie kontraktuale me bizneset e caktuara ilegale, për të ndaluar zgjerimin apo legjitimimin e rrjetit të tregut të zi.
AEY nuk ka qenë asnjëherë e implikuar në këtë rrjet. Sipas dy zyrtarëve të lartë amerikanë, të cilët kërkonin të ruanin anonimitetin e tyre për shkak të informacion